Cam Tavan Sendromu

glass_ceiling“Bir şeyin imkânsız olduğuna inanırsanız, aklınız bunun neden imkansız olduğunu size ispatlamak üzere çalışmaya başlar. Ama bir şeyi yapabileceğinize inandığınızda, gerçekten inandığınızda, aklınız yapmak üzere çözümler bulma konusunda size yardım etmek için çalışmaya başlar.” Dr. David J. Schwartz

Bilim adamları pirelerin farklı yükseklikte zıplayabildiklerini görürler. Birkaçını toplayıp 30 cm yüksekliğindeki bir cam fanusun içine koyarlar. Metal zemin ısıtılır. Sıcaktan rahatsız olan pireler zıplayarak kaçmaya çalışırlar ama başlarını tavandaki cama çarparak düşerler. Zemin de sıcak olduğu için tekrar zıplarlar, tekrar başlarını cama vururlar. Pireler camın ne olduğunu bilmediklerinden, kendilerini neyin engellediğini anlamakta zorluk çekerler. Defalarca kafalarını cama vuran pireler sonunda o zeminde 30 santimden fazla zıplamamayı öğrenirler.

Artık hepsinin 30 cm zıpladığı görülünce deneyin ikinci aşamasına geçilir ve tavandaki cam kaldırılır. Zemin tekrar ısıtılır. Tüm pireler eşit yükseklikte, 30 cm zıplarlar.

Üzerlerinde cam engeli yoktur, daha yükseğe zıplama imkânları vardır ama buna hiç cesaret edemezler. Kafalarını cama vura vura öğrendikleri bu sınırlayıcı hayat dersine sadık halde yaşarlar. Pirelerin isterlerse kaçma imkânları vardır ama kaçamazlar. Çünkü engel artık zihinlerindedir. Onları sınırlayan dış engel (cam) kalkmıştır ama kafalarındaki iç engel varlığını sürdürmektedir.

Bu deney canlıların neyi başaramayacaklarını nasıl öğrendiklerini göstermektedir. Bu pirelerin yaşadıklarına “cam tavan sendromu” denir. Psikolojide buna “öğrenilmiş çaresizlik” adı verilir.

Öğrenilmiş çaresizlikte, yenildiğine uzun süre inanırsan sonunda yenilgi bir gerçek olur. Öğrenilmiş çaresizlik içerisinde olmak sonuçta atalet durumunu oluşturur. Atalet, fizik biliminde ‘eylemsizlik hali’, kişisel gelişim terminolojisinde ise amaca yönelik ‘eyleme geçmemedir.

Son yirmi yıl içinde iş dünyasında kadınların ağırlığı giderek artmasına rağmen üst düzey yönetici pozisyonlarında kadınların sayısının istenilen düzeye ceilingulaşmadığı görülmektedir. Yapılan araştırmalarda kadınların üst yönetim pozisyonlarına yükselmelerini engelleyen birçok neden bulunmaktadır. Bunlardan biri de “cam tavan” adı verilen engellerdir.

Cam tavan; kadınlar ile üst yönetim arasında yer alan ve onların başarılarına ve liyakatlerine bakmaksızın ilerlemelerini engelleyen, açıkça görülmeyen, aynı zamanda aşılamayan engellerdir.

Cam tavanı ortaya çıkaran unsurlar:

  1. Erkek egemen örgüt kültürü ve uygulamaları
  2. Cinsiyete dayalı basmakalıp yargılar
  3. İş ve yaşam dengesi mücadelesi
  4. Örgüt içindeki biçimsel olmayan gruplara ve iletişim ağlarına girememe
  5. Rol model ve mentor eksikliği
  6. Kadınlar ve erkekler arasındaki yönetsel tarz farklılığı
  7. Astların ve diğer kadın yöneticilerin olumsuz tutumları

Kadın yöneticiler kariyerlerinde karşılaştıkları engellerle, dolayısıyla cam tavan sendromuyla baş etmek için öncelikle kararlı, tutarlı ve hırslı olmak zorundadırlar. Kariyer yolunda ilerlerken toplum baskılarından arınarak kararlarını kendileri vermelidirler. Hedefe yönelik davranmalı, yeteneklerini zorlayarak tuttuğunu koparan bir tutum sergilemelidirler.

Ebru GÜN

IKU IEEE Öğrenci Kulübü WIE Komitesi Başkanı

Kaynakça 
http://blog.milliyet.com.tr/cam-tavan-sendromu/Blog/?BlogNo=346753 
http://kosbed.kocaeli.edu.tr/sayi25/8.pdf 
http://www.sosbilko.net/dergi_YBD/arsiv/2010_1/18rozi_mizrahi.pdf