Ekran Teknolojileri

Bugün sizlere geçmişte kullanılmış ve günümüzde de kullanılmakta olan ekran teknolojilerini anlatacağım. Ekranlar bilgisayarlarla ve pek çok makine ile etkileşimimiz için hayati rol oynarlar. Çoğunlukla klavye ile giriş yapar ekran ile de çıktı alırız. Günümüzde kullanılmakta olan ekranların atası CRT (Cathode Ray Tube)’dir. Bu ekran çeşidi ilk olarak elektronların keşfinde bir deney malzemesi olarak kullanılmış, ardından ise görüntü gösterme kabiliyeti fark edilmiş ve ilk monitörler ve televizyonlar böyle ortaya çıkmıştır. CRT ekranlar ilk başta siyah-beyaz’dılar. 1950lerin sonunda renkli olanları çıkmış ve televizyonlarda kullanılmışlardır. Bir diğer önemli ekran çeşidi ise LCD (Liquid Crystal Display)’dir. LCD’nin TN (Twisted Nematic), IPS (In-plane Switching), VA (Vertical Alignment), PLS (Plane to Line Switching) gibi pek çok farklı çeşidi bulunur. Ayrıca ilk çıktığı zamanlar pasif matrisli modelleri de piyasada olan LCD ekranlar, günümüzde en azından bilişim alanında tamamen aktif matrisli olarak karşımıza çıkmaktadırlar. Panellerin özelliklerine gelecek olursak TN paneller dar görüş açısı sunarken yüksek tazeleme hızlarına çıkabilirler. Buna karşın IPS ekranlar ise düşük tazeleme hızları ve yüksek gecikmeye rağmen geniş bir renk yelpazesi ve geniş açı sunarlar. VA paneller ise renk doğruluğu ve düşük gecikmeyi bir arada sunarlar ancak elbette bu ortalama değerler için geçerlidir.

En son ortaya çıkan ekran teknolojisi ise OLED (Organic Light Emitting Diode)’dir. OLED ekranlar kendi içinde pasif matrisli ve aktif matrisli olarak ikiye ayrılırlar. Bilişim teknolojilerinde genelde aktif matrisli olanları tercih edilir. Yüksek maliyetlerinden dolayı genelde sadece telefon ekranlarında kullanılırlar. Bu panel tipinin özelliği her pikselin kendi ışığını kendi üretmesidir. Böylece siyah görüntülerde pikseller kapatılarak tam siyah elde edilir. Bu yüzden OLED ekranlar sonsuz kontrast değerine sahiptir. Günümüzde birkaç tanede olsa OLED televizyon görebiliyoruz. Şahsi fikrim gelecekte OLED kullanımının artacağı yönünde. Son olarak ise plazma ekranlardan da bahsetmek istiyorum. Bir dönem ince televizyonlarda kullanıldıysa da özellikle yüksek enerji gereksinimi nedeniyle yerini LED aydınlatmalı LCD’lere bırakmıştır. Buradan arka aydınlatma konusu ile ilgili de birkaç şey söylemem gerekirse: eskiden aydınlatmalı ekranlar ekranın yanlarından aydınlatılırdı ancak günümüzde bu yöntem terk edildi ve artık LED arka aydınlatmalar kullanılıyor.

Ekranların panel yapılarını öğrendikten sonra gelin şimdi de ekranlarla ilgili en önemli değişken olan çözünürlüğe bakalım. Öncelikle bir ekranın değeri çözünürlüğünden ileri gelir. Çünkü bir ekran ne kadar yüksek çözünürlüklüyse o kadar çok veriyi aynı anda gösterebilir ve aynı zamanda fotoğraf ve videoları da daha keskin gösterir. Şimdi gelin geçmişten günümüze kullanılan çözünürlük standartlarını öğrenelim. İlk standart 1981 yılında geliştirilen CGA (Color Graphics Adapter) idi. Bu standart 320×200 çözünürlüğünde 4 renk gösterebiliyordu. Daha sonra EGA (Enhanced Graphics Adapter) 1984 yılında geliştirildi. Bu standart ise 640×350 çözünürlüğünde 16 renk gösterebiliyordu. En sonunda ise günümüzdeki görüntü standartlarının atası VGA (Video Graphics Array) geliştirildi. Bu standart 640×480 piksel gösterebiliyor ve renk miktarı ekran kartının sahip olduğu RAM miktarına göre değişiyordu. Sonraki yıllarda SVGA (800×600), XGA(1024×768) gibi çözünürlükler ortaya çıktı. Günümüzde ise HD (High Definition) standardı var. Bu standartta görüntüler 16/9 formatında ve minimum 1280×720 çözünürlüğünden başlıyor. En yaygın kullanılan HD versiyonu FHD (1920×1080) iken özellikle televizyonlarda ve çok üst düzey monitörlerde kullanılan UHD (3840×2160)’de yayılıyor. Bir de günümüz oyuncularının tercih ettiği 2K da denilen QHD (2560×1440) çözünürlüğü var. Yazımın sonuna gelirken UHD gibi çok yüksek bir çözünürlüğün günümüzde telefonlara bile geldiğini belirtmek isterim, bkz: Sony Xperia Z5 Premium. Gelecekte ise FUHD gibi uçuk çözünürlükler standart olacak ve bu gidiş hiç değişmeyecek.

By HAYRİ TAHA ÇATAR