İlayda Şamilgil NASA’ nın Mars Proje Ekibinde !

Sıvılarda bulunan su oranını mıknatısla ölçebilen bir sistem geliştiren İlayda Şamilgil, bu projesi ile TÜBİTAK’ın yarışmasına katılıp finale kalamamış ancak Polonya’da düzenlenen 80 ülkenin katıldığı ”Nobel Fizik Ödülü’ne Doğru İlk Adım” yarışmasında birinci olmayı başarmıştı.

Bu büyük başarı ile tüm dikkatleri üzerine çeken İlayda, eğitim hayatını sürdürdüğü Amerika’daki Cornell Üniversitesi’nde bir önemi başarıya daha imza attı. Üniversitedeki profesörlerden biri olan ve  NASA’da teknoloji şefi olarak görev yapan Profesör Mason Peck’in NASA projesinde yer alacak olan İlayda, yine ülkemiz adına önemli bir başarı elde etme yolunda ilerliyor.

Gelin NASA’nın günümüze kadar olan süreçteki Mars projelerine göz atalım:

1960’lar Mars Projeleri

Mars’ı insansız araçlarla keşfetmenin ilk denemeleri Sovyetler Birliği’nde başladı. 1960’da Korabl 4 ve 5 araçları hazırlandı, ama yerden havalanma sırasındaki bir arızayla tahrip oldular. 1962’de Korabl-11 aracı Dünya yörüngesine yerleşebildi, ama yörüngede parçalandı.

1970’ler Mars Projeleri

1971’de ABD, Mars yörüngesine yerleştirme amacıyla Mariner-8 ve Mariner-9 araçlarını hazırladı. Mariner-8, 8 Mayıs’daki kalkış sırasındaki bir arıza ile tahrip oldu, ama 30 Mayıs’da gönderilen Mariner-9 Mars’a başarıyla ulaştı ve Mars yörüngesine oturan ilk araç

1990’lar Mars Projeleri

Soğuk Savaş’ın bitmesiyle uzay yarışı yavaşladı. 1970lerde Mars’ın elverişli konumda olduğu neredeyse her dönemde süper güçler keşif gezileri düzenlerken, seksenler durgun geçti. Bu dönemdeki tek Mars seferi Sovyetler Birliği’nin 1988’de gönderdiği Phobos-1 ve Phobos-2 araçları oldu. Bu sefer de başarısız oldu; birincisi Mars yolunda kayboldu, ikincisi ise inişe geçme hazırlığındayken araçla iletişim kesildi

2000’ler Mars Projeleri

İsmini Arthur C. Clarke’ın romanından alan 2001 Mars Odyssey aracı yörüngeye yerleşti ve halen çalışıyor. Mars’ın iklimi, jeolojisi, mineral yapısı, yüzey sıcaklığı ve gömülü buz tabakaları hakkında veriler topluyor. Aynı zamanda, gezegenin çeşitli yerlerindeki gezgin araçların sinyallerini Dünya’ya aktaran bir istasyon görevi görüyor.

Avrupa Mars’a ilk seferini 2003’te gönderilen Mars Express ile başlattı. Bu seferde bir uydu aracı ile bir sabit yer aracı (lander) beraber gönderildi. İngiliz yapımı yer aracı Beagle Mars yüzeyinde biyoloji ve jeokimya deneyleri yapmak için tasarlanmıştı, ancak iniş başarısız oldu ve Beagle ile iletişim kesildi. Ancak Express’in uydu kısmı halen Mars yörüngesinde iklim, yeraltı yapıları, mineraloji hakkında veriler toplamakta.

ABD’nin ikiz Mars gezginleri Spirit ve Opportunity 2003’te fırlatıldılar ve 2004 başında 21 gün arayla Mars yüzeyine ulaştılar. Pathfinder ile kendini ispatlayan paraşüt ve hava yastığı sistemi burada yine başarıyla kullanıldı.

Spririt ve Opportunity gezginleri Mars arazisinin yanı sıra, kaya ve toprak yüzeylerinin de çok sayıda mikroskopik fotoğrafını çektiler. Taşıdıkları dört değişik spektrometre Mars toprağının kimyası ve mineral yapısına dair çok ayrıntılı bilgiler sağladı. İlk kez kullanılan  zımparalama araçları ile kayaların yüzeyi kazınıp içyapıları görüntülendi.

26 Kasım 2011’de gönderilen Mars Bilim Laboratuarı ve beraberindeki Curiosity gezgini, 5 Ağustos 2012’de Mars’a başarılı bir iniş yaptı. Gönderdiği fotoğraflar ve yüzeyden elde ettiği numuneler içinde Mars’ta yaşama dair birçok iz ve kanıt elde etmiş oldu.

Türkiye’de İlayda gibi pek çok genç dahi var ve desteklendikleri takdirde hepsi dünyaca bilinen ve insanlık için yararlı projeler üreten birer bilim insanı olabilirler.

Geçtiğimiz yıllarda “First Step To Nobel Prize In Physics” yarışmasında mansiyon ödülü alan bazı genç yıldızlar:

  • Anıl Burak  – Tesla türbinlerinde akış hızından kaynaklanan varyasyonu diskler arasında uzaklıkla ayarlama
  • Begümhan Kurdoğlu –  Ağaç iplikçilerinden QR kod yapmak (Bu proje Tübitak tarafından En İyi 100 projeden biri seçildi)
  • Kadirhan Mol  – Jeo-Pelt enerji santrali
  • Batuhan Sakal –  Gümüş nano parçacıklar içersen PS/PMMA polimerleri hazırlama
  • Melisa Tokmak  – Farklı bal numunelerinde deneysel metotlar yardımıyla optik aktivitelerin analizi
  • Artun Yenice – İnterferans şablonuyla üç boyutlu isimlerin görüntülerinin eldesi
  • Can Elvanlioglu –  Sıkıştırılamayan farklı viskozitedeki sıvıların döner sistemde etkilerinin incelenmesi
  • Pınar Demetçi  – Ucuza Optik Cımbız Kurulumu
  • Seray Yigiter –  Grafenleri silme metoduyla bulma

Merve Mutlu
Komite Başkanı -Women in Engineering

 

Kaynakça
http://www.fizikist.com/tubitakin-begenmedigi-projeyle-dunya-birincisi-olan-ilayda-nasanin-mars-proje-ekibinde/
http://www.gercekbilim.com/tubitakin-degerlendirmedigi-proje-dunya-fizik-yarismasinda-birinci-oldu/
http://www.orionuforesearch.com/?pnum=17&pt=Nasa+n%C4%B1n+Ay+ve+Mars+Projeleri