Uzayda Einstein’ın izafiyet teorisini sınayabilecek bir karşılaşma

Einstein’ın genel izafiyet teorisince büyük bir yoğunluğa sahip cisimler oldukları tahmin edilen kara delikler, olağanüstü bir çekim gücüne sahiptir. Neredeyse hiçbir şeyin elinden kurtulamadığı bu delikler ışığı bile emer. Ve şimdi uzay bilimciler ilk defa olmak üzere, Samanyolu’nun merkezine doğru hareket eden bir gaz bulutunun Dünya’dan yalnızca 26 bin ışık yılı uzaktaki bir kara delikle çarpışmasına şahit olabilecekler. (Bilim insanları çarpışmayı mart veya nisanda gözlemlemeye başlayabileceklerini düşünseler de olayın kendisi 26 bin yıl önce gerçekleşti.) Söz konusu gaz bulutu Dünya’nın üç katı büyüklüğünde; ama tabii bu, Güneş’in dört milyon katı kütleye sahip Sagittarius A*’nın yutamayacağı bir ölçek değil. Harvard Üniversitesi’nden teorik fizikçi Avi Loeb, “Bir kara deliğin beslenmesine doğrudan tanık olmak gibi nadir bir fırsatı yakakalıyoruz” d iyor. “Gaz bulutu kara deliğe ulaşacak mı? Ne kadar çabuk ulaşacak? Kara delik bu gazı bir sızıntı halinde mi kusacak, yoksa kuvvetle püskürecek mi?” Kara delik eğer bulutun ciddi bir kısmını yutarsa, aylar veya yıllar alabilecek bir sindirim sürecinin sonunda bir havai fişek gösterisi olabilir. Döne döne girdaba kapılan gaz bulutu milyarlarca derecelik bir ısıya ulaşırken son nefesinde radyo dalgalarından X ışınlarına kadar değişen bir ışıma yayabilir. Galaksi merkezini 1995′ten beri izleyen California Üniversitesi’nden uzaybilimci Andrea Ghez, “Her halükârda bir şeyler öğreneceğiz” diyor. Neredeyse her büyük galaksinin merkezinde kara delikler olduğu düşünülüyor. Almanya’daki Max Planck Uzay Fiziği Enstitüsü’nden Stefan Gillessen, olayın iki aşamada gerçekleşeceğini tahmin ediyor. G2 isimli gaz bulutunu 2011′de onun ekibi keşfetmişti. Kara deliğin çekim alanında spagettimsi bir sicim halini almış olan bulut, Sagittarius A*’ya en yakınken bile Dünya’nın Güneş’e olan mesafesinden 200 kat uzakta olacak. Fakat bu yine de, kara deliğin çevresinde olduğuna inanılan döner bir huninin çeperine kapılmayacağı anlamına gelmiyor. Bu karşılaşmanın yaratabi leceği şok dalgası , teleskoplarla tespit edilebilecek X ışınları ve radyo dalgaları yayabilir. Amsterdam Üniversitesi’nden Sera Markoff’a göre bulutun merkezinde, bazı uzaybilimcilerinin önerdiği üzere, bir yıldız varsa daha yoğun bir ışık ortaya çıkabilir. Karşılaşmanın bir başka olası etkisi de şu: Buluttaki kargaşalık radyo dalgalarının titreşim yönlerini değiştirebilir. Hawaii, Hilo’daki Tayvan merkezli Asiaa adlı kuruluştan radyo uzaybilimcisi Geoffrey Bower’a göre, farklı dalga boylarına ayarlı teleskoplardan yapılan eşzamanlı gözlemler, dalgalardaki farkl ılaşmaları saptayarak bulutun niteliğine dair yeni ayrıntılar sağlayabilir. Olası havai fişek gösterisinin büyük bir kısmınaysa belki onlarca yıl var. Bu, G2′deki maddenin ne kadarının kara deliğin hunisinden içeri çekileceğine ve deliğe 100 kat daha fazla yaklaşacağına bağlı. O noktada gaz, deliğe tamamen kapılmadan önce ışıma yaratabilecek kadar ısınacaktır. Bir radyo teleskopları silsilesi olan Event Horizon Teleskobu, önümüzdeki yıl Sagittarius A* tarafından emilmekten kılpayı kurtulacak ve bir hale biçimini alacak olan ışığı seçecek bir hassasiyete ulaşacak. (Projenin başında bulunan Massachusetts Institute of Technology, Haystack Gözlemevi ‘nden Shepherd Doeleman, bu hassasiyet düzeyinde ayın yüzeyindeki bir portakalın bile seçilebileceğini belirtiyor.) Halenin tahmini biçiminde görülecek sapmalar, Einstein’ın yerçekimi teorisinde bir revizyon yapılması gerektiğinin göstergesi olacak. Profesör Loeb, uzaybilimcilerinin beklenen karşı laşmayı iple çektiklerini ifade ediyor. Onun sözleriyle, “Uzaybilimciler için bu, bebeklerinin ilk kez yemek yemesini izleyen bir anne-babanın heyecana kapılması gibi bir şey.”
RON COWEN

http://www.sabah.com.tr/NewYorkTimes/2014/03/09/uzayda-einsteinin-izafiyet-teorisini-sinayabilecek-bir-karsilasma